مورّخان نقل کرده‏اند: چون مسلم بن عقیل خبردار شد ابن زیاد در خطبه‏اى که ایراد کرده، مردم را از متابعت او برحذر داشته است، لذا ترسید که او را دستگیر کرده و به قتل برساند. از این رو از خانه مختار خارج شد و به خانه هانى بن عروه مذحجى پناه برد. او در تشیّع مردى قوى و متعصّب بود و از اشراف کوفه و قاریان آن دیار و شیخ عشیره مراد و زعیم آن به حساب مى‏آمد. او چهار هزار زره‏پوش و هشت هزار پیاده نظام داشت و هر گاه هم‏پیمانان او را نیز ضمیمه آنان کنیم به حدود سى هزار نفر جنگجو مى‏رسد که رئیس آنان هانى بن عروه بود. او از خواصّ امیرالمؤمنین على بن ابى طالب (ع) به حساب مى‏آمد که در هر سه جنگ حضرت شرکت کرده بود. و نیز عصر پیامبر (ص) را درک کرده و به شرف صحبت و همنشینى با آن حضرت نایل گشته بود.

مسلم بن عقیل در خانه هانى پناه گرفت. از طرف دیگر شریک بن عبداالله اعور حارثى نیز بر هانى وارد شده بود. او از بزرگان شیعیان امیرالمؤمنین (ع) در بصره بود. مردى جلیل القدر در بین اصحاب به شمار مى‏آمد که در صفین حضور داشته و به همراه عمار بن یاسر مى‏جنگید. او با هانى بن عروه رفاقت خاصى داشت. در منزل هانى مرض سختى بر او عارض شد. ابن زیاد به عیادت او آمد قبل از آمدن ابن زیاد شریک بن عبداالله اعور به مسلم عرض کرد: هدف تو و شیعیان تو هلاکت ابن زیاد است، در اتاق خزانه مخفى شو و هر گاه از آمدن او اطمینان حاصل کردى از اتاق خارج شو و او را به قتل برسان و من سلامت تو را ضمانت مى‏کنم.
در این هنگام که آنان مشغول صحبت بودند، گفته شد که امیر بر در خانه است. مسلم وارد خزانه شد و بعد از چند لحظه عبیداالله بن زیاد وارد بر شریک شد، ولى مسلم از خزینه بیرون نیامد. چون شریک مشاهده کرد که مسلم دیر کرده به عنوان علامت دادن به او چند بار عمامه خود را از سر برداشت و بر زمین گذاشت. و نیز با قرائت اشعارى او را به خروج از خزانه و حمله به ابن زیاد تحریک و تحریص نمود. مکرّر اشعار را قرائت مى‏کرد و چشمش را نیز به خزانه دوخته بود. آن گاه با صداى بلند که مسلم بشنود گفت: او را سیراب کن گر چه مرگ من در آن باشد. در این هنگام عبیداالله به هانى التفات کرد و گفت: پسر عموى تو در مرضش هذیان مى‏گوید. هانى گفت: شریک از زمانى که مریض شده، هذیان مى‏گوید، خودش نمى‏داند چه مى‏گوید.
ابن زیاد از مجلس خارج شد و مسلم متعرّض قتل او نشد. در این جا سؤالى که مطرح است این که چرا حضرت مسلم به قرار خود عمل نکرد و ام‏الفساد ابن زیاد را که در قتل امام حسین (ع) دخالت داشت به قتل نرسانید؟ و به تعبیر دیگر چرا قصاص قبل از وقوع جنایت نکرد؟

پاسخ
در مورد سؤال مورد نظر پاسخ‏هایى داده شده که به آن‏ها اشاره مى‏کنیم:
1 - از آن جا که پیامبر (ص) از حیله و مکر نهى کرده، لذا حضرت مسلم از این طریق براى مبارزه با ابن زیاد استفاده نکرد. در حدیثى حضرت صادق (ع) از رسول خدا (ص) نقل کرده که فرمود: «انّ الاسلام قید الفتک»؛730 «همانا اسلام مانع حیله و مکر بوده و آن را غل کرده است.»
2 - در تاریخ آمده است که همسر هانى بن عروه حضرت مسلم را قسم داد تا این کار را در خانه او انجام ندهد، و در مقابل حضرت گریست. و این مطلبى است که حضرت مسلم به آن اشاره کرده است.
3 - این کار با سیره و روش مسلم سازگارى ندارد؛ زیرا او مردى باورع و باتقوا است و در خانه امیرالمؤمنین (ع) تربیت شده است. وظیفه مسلم که از طرف امام حسین (ع) نسبت به آن مسؤلیت دارد این است که از مردم براى حضرت بیعت بگیرد و از حوادث کوفه اطلاع یافته و امام را از آن باخبر سازد. و لذا اگر دست به قتل ابن زیاد مى‏زد از حیطه وظایف خود خارج مى‏شد.
4 - حضرت مسلم وظیفه خود را بیدارى مردم مى‏دانست، اگر بدون بیدارى امت، ابن زیاد و امثال او را به قتل برساند همین مردم دوباره شخصى دیگر مثل او یا از او بدتر را بر سر کار مى‏آورند. مردم خود باید آگاه شوند و از فساد خلیفه مطّلع گردند. و این هدف با ترور یک فرد حاصل نخواهد شد. و لذا در هیچ نصّ تاریخى ذکر نشده که حضرت مسلم طرح شریک را پذیرفته باشد. چه بسا مسلم در صدد فکر کردن درباره طرح او بوده، ولى قصد قطعى براى اجراى آن نداشته است.
5 - با نظر و تأمل در قضیه پى مى‏بریم که گویا هانى بن عروه به ابن زیاد پناه و امان ضمنى داده بود، زیرا ابن زیاد به او خبر داد که مى‏خواهد به عیادت شریک بیاید و او نیز ابن زیاد را اجازه داد و این خود یک نوع امان لفظى و قولى به ابن زیاد از جانب هانى به حساب مى‏آید. و در این گونه موارد اسلام انسان را مقیّد ساخته تا کسى را که دیگرى امان داده به قتل نرساند گر چه شخصى فاجر و فاسق و امّ‏الفساد باشد. خصوصاً آن که این شخص در خانه دیگرى است و همسر او به این عمل رضایت نداده، بلکه از او تقاضاى صرف نظر از کشتن او را کرده و بر این امر اصرار مى‏ورزد که در خانه او این قتل انجام نگیرد.
6 - همراه ابن زیاد برخى از محافظان نیز آمده بودند که برخى درب خانه ایستاده و برخى دیگر نیز به همراه او داخل خانه شده بودند، چون جوّ حاکم بر کوفه چنین اقتضایى را داشته است. از کجا معلوم که اگر مسلم بر او حمله مى‏کرد در این تصمیم خود پیروز مى‏شد و مى‏توانست ابن زیاد را به قتل برساند؟!
7 - از کجا معلوم که اگر مسلم ابن زیاد را به قتل مى‏رساند اهل کوفه به نفع او موضع‏گیرى کرده و او را به حکومت دارالاماره برمى گزیدند؟ آنان خوف این را داشتند که اگر چنین امرى اتفاق افتاد حکومت شام شخصى خونخوارتر از ابن زیاد را بر آنان بفرستد و همه را به جهت کشته شدن والى شام - ابن زیاد - قتل عام کند، زیرا آنان در قتل او شریک بودند.